ارزیابی شاخص های بوم شناختی و زیستی جوامع درشت بی‌مهرگان کفزی در رودخانه ساری سو (قرناوه)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه شیلات، دانشکده شیلات و محیط زیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی، گرگان، ایران.

2 گروه شیلات، دانشکده علوم کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه گنبد کاووس، گنبد کاووس، ایران.

چکیده

جوامع ماکروبنتوز­ها معمولاً در واکنش به تغییرات شرایط غیر زیستی و دخالت انسانی تغییر می ­یابد. هدف از این مطالعه بررسی دینامیک ساختار جامعه ماکروبنتوز و ارزیابی بیولوژیکی کیفیت آب در رودخانه ساری­سو بود. بدین منظور بین سال­های 1395 تا 1396 نمونه­ها به­صورت فصلی از 4 ایستگاه (محدوده چشمه، کشاورزی، روستایی و شهری) با استفاده نمونه ­بردار سوربر جمع ­آوری شد. در مجموع 1061 گونه از 8 راسته و 18 خانواده از جمله یکروزه ­ها (46%)، دوبالان (40%)، کرم کم­ تار (7%)، سنجاقک­ ها (4%) و بال­ موداران (3%) شناسایی شدند. تفاوت مکانی و زمانی در فراوانی و تنوع زیستی ماکروبنتوزها وجود داشت. ایستگاه­های 2 (42%) و 1 (36%) بیشترین میزان تراکم ماکروبنتوزها را داشت، ایستگاه 4 در محدوده شهری (6%) کمترین بود. مقیاس MDS و نمودار خوشه بندی درشت بی‌مهرگان کفزی بدلیل فراوانی راسته یکروزه­ ها و دوبالان در ایستگاه ­های ۲، ۳ و ۴ از تمام فصول سال، 4 گروه مجزا از یکدیگر را نشان دادند. نتایج نشان داد که بیشترین میزان شاخص تنوع گونه ­ای شانون 1/66، غنای گونه­ای مارگالف 1/64 در ایستگاه 2 و 3 در همه فصول سال اندازه­رگیری شد. تجزیه و تحلیل یک طرفه واریانس نشان داد که دمای آب، پی­اچ و آمونیاک بین فصول تفاوت معنی­رداری داشت (0/05>P). بیشترین و کمترین مقدار شاخص هیلسنهوف به­ ترتیب در فصل بهار (75/6) و پاییز (25/6) به­دست آمد. همبستگی معنی داری بین شاخص ­های زیستی و برخی از پارامترهای آب وجود داشت. تخلیه زباله، زه‌اب­های کشاورزی، فضولات حیوانی از علل اصلی کاهش کیفیت آب رودخانه در ایستگاه­ های مورد مطالعه بود، بنابراین بر اساس شاخص ­های زیستی کیفیت آب رودخانه ساری­سو در مناطق بالادست در ناحیه بدون آلودگی (الیگو ساپروبی) و در مناطق پایین­دست در ناحیه با آلودگی زیاد (پلی ساپروبی) قرار داشت.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Evaluation of ecological and biochemical indices of macrobenthic community in the Sari-Su River (Qarnaveh)

نویسندگان [English]

  • Maryam Alizadeh 1
  • Seyed Abbas Hosseini 1
  • hojatollah Jafaryan 2
  • Rasoul Ghorbani 1
  • Mohammad Gholizadeh 2
1 Department of Fisheries, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Gorgan, Iran.
2 Department of Fisheries, Faculty of Agriculture Sciences and Natural Resources, Gonbad Kavous University, Gonbad Kavous, Iran.
چکیده [English]

Macrobenthic communities typically change in response to alternation of the abiotic conditions and human interferences. The aim of this research was to study the macrobenthic community structure dynamics and a biological evaluation of water quality in Sari-Su River. For this purpose, samples were collected seasonally from four stations (Fountains, Agriculture, Rural and Urban) from 2016 to 2017. Samples were collected using Sorber sampler. A total of 1061 species belonging to eight order and eighteen families, including Ephemeroptera (46%), Diptera (40%), Oligocheta (7%), Odonata (4%) and Trichoptera (3%) were identified. The abundance and diversity of macrobenthos showed a significant spatial and temporal differences. The stations 1 (42%) and 2 (36%) have the highest densities of macrobenthic, station 4 in urban area (6%) has less. Multi-dimensional Scaling (MDS) and clustering analysis showed that, due to the frequency of Ephemeroptera and Diptera orders at stations 2, 3 and 4 of all seasons, the groups are separated in 4 separate sections. Also, the results indicate that the highest Shannon-Weaver (1.66) and Margalof (1.64) were in stations 2 and 3 and in all seasons. One-way analysis of variance showed that water temperature, pH and ammonia were significant difference between seasons. The Hillsenhof index was found to be the highest and lowest in spring (6.75) in autumn (6.25), respectively. There was significant correlations between the different index of biological and some water parameters. Garbage evacuation, agricultural drainage, animal waste are the main causes of the water quality decrease in the studied stations. According to water quality indicators of Sari-Su River, the upstream area are without pollution (Oligosaprobic) and down land area has the highest pollution (Polysaprobic).

کلیدواژه‌ها [English]

  • macrobenthic
  • Water Quality
  • Biological evaluation
  • Sari-Su River