بررسی اثرات فاضلاب مزارع پرورش قزل‌آلای رنگین‌کمان (Oncorhynchus mykiss) بر شرایط یوتروفی و ساپروبی رودخانه هراز، استان مازندران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

2 گروه شیلات، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران.

3 گروه علوم دریایی، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

چکیده

آبزی‌پروری فعالیتی تولیدی است که توسعة بی‌رویة آن تأثیرات منفی بر منابع آبی خواهد داشت. این تحقیق  با هدف بررسی تأثیر فاضلاب مراکز پرورش قزل‌آلای رنگین‌کمان بر رودخانة هراز و مطالعة قدرت خودپالایی این رودخانه انجام شد. از 3 مزرعه پرورش ماهی در بالادست، میان دست و پایین دست رودخانه هراز و 12 ایستگاه منتخب در قبل از هر کدام از مراکز پرورش ماهی (شاهد) و فواصل 100، 1000 و 2000 متر پایین‌تر از محل ورود فاضلاب با روش کاملاً تصادفی نمونه‌برداری شد. با توجه به شرایط قدرت خود پالایی، اثرات خروجی مزارع بالادست به مزارع مورد مطالعة بعدی و پایین‌دست نمی‌رسید. آنالیز فاکتورهای فیزیکوشیمیایی آب (دما، DO، pH، EC، BOD، COD، TDS، TOC، NO3، PO4) با روش‌های استاندارد و طبقه‌بندی ساپروبی توسط شاخص ارزش زیستی Z صورت گرفت. براساس نتایج، در تمام ایستگاه‌های پایین دست افزایش معنی‌دار غلظت آلاینده‌ها نسبت به ایستگاه شاهد مشاهده شد. غلظت BOD نیز به‌طور معنی­ داری در ایستگاه‌های بعد از مزارع بالاتر از ایستگاه شاهد بود. علی‌رغم خودپالایی مناسب رودخانه براساس پهنه‌بندی، به‌خاطر حجم بالای فاضلاب ورودی، بیشتر بخش‌های رودخانه در شرایط یوتروفی کامل و پلی ساپروبی قرار دارند. بالادست‌ترین کارگاه (مزرعة 1)، بار آلودگی بیشتری به رودخانه تحمیل کرده و مزارع 2 و 3 در رده‌های بعدی قرار دارند. طبق شاخص ساپروبی، بهترین کیفیت آب مربوط به ایستگاه شاهد مزرعة 1 و بدترین کیفیت مربوط به ایستگاه سوم بعد از مزرعة 1 بود. مطالعة روند خودپالایی رودخانه در ایستگاه‌های مختلف نشان داد که فاصلة اطمینان برای خودپالایی کامل حدود 2000 متر است. علیرغم قدرت خود پالایی مناسب رودخانه هراز، ورود فاضلاب مزارع کوچک‌تر دیگر با فاصلة غیراستاندارد باعث افزایش یوتروفی رودخانة هراز شده است. در صورت عدم نظارت و حسابرسی زیست‌محیطی مراکز پرورش ماهی، با ایجاد معضلات بیشتر، رودخانه در شرایط دیستروفی قرار خواهد گرفت.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigation on the impacts of the Rainbow trout (Oncorhynchus mykiss) farms effluents on eutrophic and saproby conditions of the Haraz River, Mazandaran Province

نویسندگان [English]

  • Babak Nabavi 1
  • Kamran Rezaei Tavabe 2
  • Arash Javanshir Khoei 2
  • Bahareh Samadi Kuchaksaraei 3
1 Department of Environmental Science, Faculty of Natural Resources and Environment, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Department of Fisheries, Natural Resources Faculty, University of Tehran, Karaj, Iran.
3 Department of Marine Science, Faculty of Natural Resources and Environment, Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran, Iran.
چکیده [English]

Aquaculture is a production activity whose uncontrolled development would cause negative effects on water resources. This study was conducted on Haraz River to investe the sewage impacts of Oncorhynchus mykiss farms and assess the self-purification capability of the river. Sampling was carried out in 3 pilot farms and 12 selected stations containing pre-farm (control) and post-farms stations in distances of 100, 1000 and 2000 meters downstream from the sewage entry point by random method. Due to the self- purification, the impacts of upstream farms did not reach the next and lower-stream ones. Analyzes of physicochemical factors of water including: Temperature, DO, pH, EC, BOD, COD, TDS, TOC, NO3, PO4 were performed. Saproby classification was done based on biological value index. According to the results, in all downstream stations, a significant increase in concentrations of pollutants was obsereved compared to the control station. BOD was signifantly higher in the post-farm stations too. Despite the proper self-purification of river based on zonation, most sections were completely in eutrophic and polysaprob conditions due to the volume of sewage imported. The first studied farm from upstream, imported more pollution to the river and and the second and third farms are in the next ranks. Accoding to Z index, the best water quality belonged to control station of the first farm and the worst, was about the third station of the mentioned farm. Self-purification assessment demonstrated the reliable distance at 2000 m for complete purification. Despite the suitable self-purification of the Haraz river, the effluents from other smaller farms at non-standard distances, has increased the eutrophy of this river. Failure to monitor fish farms, may cause more problems in the future and the river may be in the state of dystrophy.

کلیدواژه‌ها [English]

  • aquaculture
  • Farm effluents
  • Self-Purification
  • Saproby
  • Haraz River